Fabrikalarda Planlı Bakımın Görünmeyen Riski: İş Güvenliği Kontrol Listesi Gerçekten Uygulanıyor mu?
Fabrikalar üretim yaparken olduğu kadar bakım sırasında da risk taşır.
Üretim hattının durdurulması, makinelerin açılması, ağır ekipmanların sökülmesi, elektrik sistemlerine müdahale edilmesi veya vinçlerle parça taşınması… Bunların her biri özel planlama gerektiren faaliyetlerdir.
Özellikle demir çelik, metal, otomotiv, kimya ve enerji gibi ağır sanayi sektörlerinde bakım çalışmaları, günlük üretim faaliyetlerinden farklı tehlikeler ortaya çıkarabilir.
Bu nedenle şirketlerin bakım planlarını yalnızca teknik takvim olarak değil, kapsamlı bir iş güvenliği organizasyonu olarak ele alması gerekir.
Planlı bakım neden yüksek riskli olabilir?
Bakım sırasında makinelerin koruyucuları sökülebilir, normal üretim düzeni değişebilir ve birden fazla ekip aynı bölgede çalışabilir.
Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO), demir çelik sektöründe düşen cisimler, hareketli makineler, vinçler, kontrolsüz enerji kaynakları, sıcak metaller, yangın ve patlama gibi risklere dikkat çekiyor.
Üstelik bakım ekibinin alışık olduğu bir tesis, dışarıdan gelen taşeron ekipler için aynı ölçüde tanıdık olmayabilir. Bu durum iletişim ve koordinasyon eksikliklerini daha önemli hale getirir.
İşverenlerin bakım öncesinde kontrol etmesi gereken başlıklar
Enerji izolasyonu ve kilitleme-etiketleme
Bakım yapılacak ekipmanın elektrik, hidrolik, pnömatik veya diğer tehlikeli enerji kaynakları güvenli biçimde izole edilmelidir.
Makinenin yanlışlıkla yeniden çalıştırılmasını önlemek için kilitleme ve etiketleme prosedürleri uygulanmalıdır. Yalnızca düğmenin kapatılması, her durumda güvenli izolasyon anlamına gelmez.
Çalışma izni ve görev tanımı
Yüksek riskli bakım faaliyetlerinde hangi işin, nerede, kim tarafından ve hangi önlemlerle yapılacağı önceden belirlenmelidir.
Özellikle sıcak çalışma, kapalı alan, yüksekte çalışma ve ağır kaldırma faaliyetleri için uygun izin ve kontrol süreçleri oluşturulmalıdır.
Vinç ve kaldırma ekipmanları
Bakım sırasında kullanılan vinçler, sapanlar, kancalar, bağlantı noktaları ve kaldırma aparatları işin niteliğine uygun olmalıdır.
Kaldırma planı, yükün ağırlığı, ağırlık merkezi, çalışma alanı ve ekipman kapasitesi dikkate alınarak hazırlanmalıdır. Yük altında veya tehlikeli kaldırma alanında çalışan bulunmasına izin verilmemelidir.
Taşeron ve bakım ekibi koordinasyonu
Aynı çalışma alanında birden fazla ekibin görev yaptığı durumlarda ortak bir koordinasyon sistemi kurulmalıdır.
İşin sorumlusu, ekiplerin görevleri, acil durum iletişimi ve vardiya değişiminde aktarılacak bilgiler açıkça belirlenmelidir.
İş bitiminde güvenli devreye alma
Bakımın tamamlanması, makinenin hemen çalıştırılabileceği anlamına gelmez.
Çalışanların güvenli alanda olduğu, kullanılan aletlerin kaldırıldığı, koruyucuların yeniden takıldığı ve güvenlik sistemlerinin çalıştığı kontrol edilmelidir. Ekipman, yetkili kişilerin onayıyla devreye alınmalıdır.
ILO, makine ve ekipman bakımında güvenli izolasyonun, kilitlemenin ve çalışma alanının kontrolünün önemini özellikle vurguluyor.
Taşeron çalışması, işverenin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz
Fabrikalarda bakım ve onarım işleri sıklıkla uzman taşeron firmalara yaptırılabiliyor.
Ancak dışarıdan hizmet alınması, tesisin genel iş güvenliği organizasyonunun önemini azaltmaz.
İşverenin ve ilgili işverenlerin koordinasyon sağlaması, ortak riskleri değerlendirmesi, çalışma alanını güvenli hale getirmesi ve görev paylaşımını netleştirmesi gerekir.
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun işverenin genel yükümlülüklerine ilişkin hükümleri de bu sorumluluk çerçevesinin temelini oluşturur.
Fabrikaların bakım performansı nasıl ölçülmeli?
Bir bakım departmanının başarısını yalnızca makineleri ne kadar hızlı devreye aldığıyla değerlendirmek doğru değildir.
Şirketler şu göstergeleri de takip edebilir:
Planlanan risk değerlendirmelerinin tamamlanma oranı,
Enerji izolasyonu ve çalışma izni kontrollerinin uygunluğu,
Bakım personelinin eğitim ve yetkinlik durumu,
Güvensiz durum bildirimlerinin değerlendirilme süresi,
Bakım sonrası güvenli devreye alma kontrolleri,
Bakım ve üretim ekipleri arasındaki koordinasyon.
Bu göstergeler, iş güvenliğini yalnızca kaza yaşandıktan sonra gündeme gelen bir konu olmaktan çıkarıp günlük yönetim sisteminin parçası haline getirebilir.
Bir makinenin durması maliyettir, bir çalışanın zarar görmesi ise çok daha ağır bir kayıptır
Sanayide zaman önemlidir. Siparişlerin yetişmesi, üretim hedeflerinin karşılanması ve müşterilere verilen sözlerin tutulması gerekir.
Ancak bunların hiçbiri güvenli çalışma koşullarının önüne geçmemelidir.
Planlı bakım, işletmenin gelecekteki üretim performansını korumak için yapılır. Bu sürecin kendisi çalışanların hayatını riske atıyorsa planın yeniden değerlendirilmesi gerekir.
İyi yönetilen bir fabrika, yalnızca makinelerini çalışır durumda tutan değil, o makinelerin başında çalışan insanları da koruyabilen fabrikadır.
Sizce fabrikalarda bakım öncesi güvenlik kontrolleri gerçekten bir yönetim önceliği mi, yoksa çoğu zaman üretime yeniden başlama telaşının gerisinde mi kalıyor?
Yorumlar
Yorum Gönder